Wie Brasserie Fort 1911 binnenloopt, komt niet alleen voor koffie, lunch of diner. Direct bij de entree bevindt zich een kleine maar verrassend interessante expositie over Fort aan de Drecht en de Stelling van Amsterdam. Het is zo’n plek waar je gemakkelijk aan voorbij zou lopen, terwijl hier juist een bijzonder deel van de geschiedenis van Uithoorn zichtbaar wordt.

Fort aan de Drecht werd in 1911 voltooid en maakte deel uit van de Stelling van Amsterdam: de enorme verdedigingsring rond de hoofdstad waarbij niet alleen forten, maar vooral ook water als verdedigingsmiddel werd gebruikt. Bij dreigend gevaar konden grote stukken land gecontroleerd onder water worden gezet. Het fort moest onder meer de Drecht, de Kromme Mijdrecht en een inmiddels verdwenen damsluis beschermen. Die sluis was van groot belang om het waterpeil van de inundaties op niveau te houden.

Een museum in de keelkazemat

De expositie bevindt zich in de keelkazemat. Dat is het versterkte deel aan de achterzijde van het fort, aan de zogenoemde keelzijde. Hier stonden oorspronkelijk vier kanonnen van 7 centimeter opgesteld, twee gericht in de richting van De Kwakel en twee richting Amstelhoek. Tegenwoordig vertellen historische foto’s, kaarten, vondsten en bouwsporen hier het verhaal van de aanleg en het gebruik van het fort.

Juist de combinatie maakt het interessant: je ziet niet alleen oude afbeeldingen, maar staat letterlijk tussen de dikke betonnen muren en restanten van de militaire inrichting. In de vitrines liggen bovendien voorwerpen die tijdens de restauratie van het fort zijn teruggevonden.

En die ladder?

Een van de opvallendste plekken in de expositie is het verticale trapgat met de metalen ladder. Wie omhoog kijkt, ziet aan het einde een ronde, gepantserde ruimte met smalle lichtopeningen. Dat is de uitkijkpost van de keelkazemat.

Via deze ladder konden militairen naar boven klimmen om vanuit de gepantserde observatiepost de omgeving in de gaten te houden. De post werd afgedekt door een pantserkoepel met vier kijksleuven. Vanuit die beschutte positie kon men waarnemen zonder zich onnodig bloot te stellen. Voor de communicatie met de manschappen beneden waren er zelfs spreekbuizen aangebracht.

Dat kleine ronde vertrek boven aan de ladder maakt misschien wel het beste duidelijk waarvoor het gebouw ooit was bedoeld: dit was geen decor, maar een serieus militair verdedigingswerk.

Een fort dat net even anders is

Fort aan de Drecht wijkt af van veel andere forten van de Stelling van Amsterdam. Het kreeg geen hefkoepels met geschut en ook geen gebruikelijk frontgebouw. Omdat het omliggende gebied goed onder water gezet kon worden en andere forten dichtbij lagen, werd gekozen voor een compactere uitvoering. Voor het hoofdgebouw kwam een bijzondere pantserstand voor twee mitrailleurs, beschermd door een gebogen plaat van nikkelgietstaal van ongeveer twintig centimeter dik en vele tonnen zwaar. Deze constructie is uniek binnen de Stelling van Amsterdam.

Tijdens de mobilisatie rond de Eerste Wereldoorlog werd het fort daadwerkelijk door militairen bezet. Uiteindelijk is er hier nooit gevochten. Daardoor bleef veel van het oorspronkelijke fort behouden. Na jarenlang een andere bestemming te hebben gehad, werd het complex rond 2000 gerestaureerd en kreeg het een nieuwe functie.

De Stelling van Amsterdam staat sinds 1996 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst en vormt tegenwoordig samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie het Werelderfgoed Hollandse Waterlinies.

Waarom even binnenlopen?

Omdat dit een van die plekken is waar de geschiedenis van Uithoorn opeens tastbaar wordt. Geen groot museum waarvoor je een halve dag moet uittrekken, maar een compacte expositie waarmee je in twintig minuten heel anders naar het fort, het landschap en de omgeving kijkt.

En daarna kun je gewoon doorlopen naar de brasserie.

Museum Fort aan de Drecht
Brasserie Fort 1911
Grevelingen 50, Uithoorn

Toegang: gratis
Opening: te bezoeken wanneer Brasserie Fort 1911 geopend is.